Việt Nam đang từng bước xây dựng hạ tầng pháp lý và kỹ thuật cho thị trường carbon quốc gia. Một bước tiến quan trọng mới đây là việc ban hành quy định về Hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon.
Theo Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã quy định chi tiết về việc quản lý và vận hành hệ thống đăng ký carbon, nhằm thống nhất quản lý toàn bộ tài sản các-bon trên lãnh thổ Việt Nam.
Hệ thống này được xem như một “sổ cái quốc gia” giúp ghi nhận, lưu trữ và theo dõi toàn bộ thông tin liên quan đến:
-
Hạn ngạch phát thải khí nhà kính
-
Tín chỉ carbon
-
Chủ sở hữu và lịch sử giao dịch các tài sản carbon
Hệ thống đăng ký quốc gia được thiết lập nhằm quản lý tập trung các thông tin quan trọng liên quan đến tài sản carbon, bao gồm:
1. Danh sách chủ sở hữu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon
2. Số lượng và mã định danh của từng đơn vị tài sản carbon
3. Lịch sử giao dịch của các hạn ngạch và tín chỉ
4. Trạng thái tài sản carbon trong suốt vòng đời sử dụng
Việc xây dựng hệ thống này giúp:
-
Tăng tính minh bạch của thị trường carbon
-
Đảm bảo kiểm soát phát thải hiệu quả
-
Chuẩn bị cho việc vận hành thị trường carbon tại Việt Nam
Theo Thông tư, hệ thống sẽ được vận hành với sự tham gia của nhiều cơ quan và tổ chức quan trọng:
-
Bộ Nông nghiệp và Môi trường
-
Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC)
-
Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX)
-
Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX)
Ngoài ra, các doanh nghiệp có dự án tạo tín chỉ carbon hoặc các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải cũng sẽ trực tiếp sử dụng hệ thống này.
Một điểm quan trọng của quy định mới là chuẩn hóa hệ thống định danh cho tài sản carbon.
Mỗi đơn vị hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon sẽ được cấp:
Chuỗi ký tự duy nhất dùng để định danh tài sản carbon tại Việt Nam.
Ví dụ:
VN-[Năm phân bổ]
Mỗi đơn vị carbon có một số sê-ri riêng biệt:
-
16 ký tự đối với hạn ngạch phát thải
-
19 ký tự đối với tín chỉ carbon
Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp và quản lý các mã định danh này.
Mỗi tổ chức tham gia hệ thống sẽ được cấp một tài khoản đăng ký duy nhất gắn với mã số thuế.
Trong tài khoản sẽ có nhiều tiểu khoản chức năng để quản lý tài sản carbon trong suốt vòng đời:
1. Tiểu khoản đăng ký chung
Ghi nhận tài sản carbon thuộc sở hữu hợp pháp.
2. Tiểu khoản số dư giao dịch
Ghi nhận tài sản đã ký gửi tại VSDC để phục vụ giao dịch.
3, Các tiểu khoản chức năng khác
-
Vay mượn
-
Bù trừ
-
Nộp trả
-
Phong tỏa
Tất cả giao dịch đều phải xác thực qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, đảm bảo giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy.
Theo quy định mới:
Trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi có quyết định phân bổ hạn ngạch hoặc thông báo cấp tín chỉ carbon,
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ hoàn thành việc đăng ký trên hệ thống.
Dữ liệu từ hệ thống đăng ký quốc gia sẽ được kết nối đồng bộ với hệ thống của HNX và VSDC nhằm phục vụ giao dịch trên sàn carbon trong tương lai.
Ngoài ra, các bên liên quan sẽ đối soát dữ liệu hằng ngày để đảm bảo tính chính xác về:
-
Số dư sở hữu
-
Lịch sử giao dịch
-
Thanh toán các tài sản carbon
Thông tư nhấn mạnh nguyên tắc công khai và minh bạch trong quản lý thị trường carbon.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ công bố định kỳ hàng tháng và hàng năm, bao gồm:
-
Danh sách các dự án carbon được đăng ký
-
Tổng số lượng hạn ngạch phát thải
-
Tổng số tín chỉ carbon
-
Các đơn vị được cấp mới hoặc bị hủy
Hệ thống cũng được xây dựng với các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn và bảo mật dữ liệu giao dịch.
Việc vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về carbon được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam.
Điều này mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp:
Doanh nghiệp triển khai các dự án giảm phát thải như có thể tạo tín chỉ carbon để bán trên thị trường, bao gồm:
-
Năng lượng tái tạo
-
Điện rác
-
Tiết kiệm năng lượng
-
Trồng và phục hồi rừng
Doanh nghiệp có thể:
-
Mua – bán hạn ngạch phát thải
-
Sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ phát thải
Qua đó tối ưu chi phí tuân thủ quy định môi trường.
Các dự án giảm phát thải thường thu hút mạnh nguồn vốn đầu tư xanh và tài chính khí hậu quốc tế.
Quản lý phát thải tốt giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu carbon của các thị trường lớn như:
-
EU
-
Nhật Bản
-
Hoa Kỳ
Việc ban hành quy định về Hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng và vận hành thị trường carbon tại Việt Nam.
Trong thời gian tới, khi thị trường carbon được triển khai thí điểm và tiến tới vận hành chính thức, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuẩn bị năng lực quản lý phát thải, xây dựng chiến lược carbon và minh bạch dữ liệu môi trường để tận dụng các cơ hội từ nền kinh tế xanh.
