Theo đề xuất của Bộ Công Thương Việt Nam công bố ngày 27/8/2025, từ ngày 1/1/2026, toàn bộ xăng sử dụng cho phương tiện cơ giới sẽ chuyển sang E10 – nhiên liệu pha 10% bioethanol với 90% xăng khoáng, thay thế hoàn toàn xăng RON92 và RON95 truyền thống. Quyết định này dựa trên kinh nghiệm thí điểm tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng từ tháng 8/2025, nơi các doanh nghiệp như Petrolimex và PV Oil đã triển khai pha chế và phân phối E10, nhận được phản hồi tích cực ban đầu từ người tiêu dùng. Lộ trình được chia hai giai đoạn: E10 từ 2026-2030, và chuyển sang E15 (15% ethanol) từ 2031, phù hợp với điều kiện kinh tế và công nghệ.
Mục tiêu chính sách chính là giảm phát thải carbon dioxide (CO2), ước tính cắt giảm 640.000-800.000 tấn/năm nếu tiêu thụ 10 triệu tấn E10, gấp 6-8 lần so với E5 hiện tại. Điều này phù hợp với cam kết trung hòa carbon vào năm 2050 mà Việt Nam đưa ra tại COP26 năm 2021, góp phần vào chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Ngoài ra, E10 giúp cải thiện chất lượng không khí đô thị, giảm chi phí y tế liên quan đến ô nhiễm.
Về tác động kinh tế-thương mại, đề xuất thúc đẩy nhập khẩu ethanol và ngô từ Hoa Kỳ – nguồn cung lớn nhất thế giới – để bù đắp khoảng 60% nhu cầu, khi sản xuất trong nước chỉ đáp ứng 40% (khoảng 600.000 m³/năm từ 6 nhà máy). Điều này giúp cân bằng cán cân thương mại với Mỹ, nơi Việt Nam có thặng dư 123 tỷ USD năm 2024, đồng thời hỗ trợ quan hệ đối tác chiến lược. Đồng thời, nó mở ra cơ hội phát triển ngành năng lượng sinh học nội địa, như mở rộng diện tích nguyên liệu (sắn, ngô), tạo việc làm cho nông nghiệp và nâng cao chuỗi cung ứng pha chế.
Tuy nhiên, quyết định đối mặt nhiều thách thức. Hạ tầng phân phối cần nâng cấp, bao gồm cảng, kho lưu trữ và hệ thống pha chế tự động, với chi phí ước tính hàng chục tỷ VND cho mỗi doanh nghiệp. Chi phí sản xuất E10 cao hơn do ethanol dễ bay hơi và hút nước, đòi hỏi kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt qua phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO. Thói quen tiêu dùng vẫn e ngại chất lượng, dù các nghiên cứu từ SAE và nhà sản xuất như Toyota, Honda xác nhận E10 tương thích với động cơ hiện hành, không ảnh hưởng đến độ bền nếu đạt chuẩn. Ngoài ra, cần truyền thông mạnh mẽ để thay đổi nhận thức và chính sách thuế ưu đãi để khuyến khích chuyển đổi.
Dài hạn, quyết định này củng cố chiến lược năng lượng quốc gia, thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, giảm rủi ro an ninh năng lượng và hỗ trợ phát triển bền vững bằng cách tích hợp nông nghiệp vào chuỗi giá trị xanh. Nó cũng góp phần vào mục tiêu Net Zero, nâng cao vị thế Việt Nam trong các thỏa thuận khí hậu quốc tế, đồng thời tạo động lực cho đổi mới công nghệ và kinh tế xanh.
Nguyên Anh