Vào 16 tháng 12 năm 2025, tại Phiên họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 80 ở New York, lãnh đạo thế giới đã chấp nhận một tuyên bố toàn cầu mang tính lịch sử về bệnh không lây nhiễm (NCDs) và sức khỏe tâm thần do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố. Đây là lần đầu tiên cả hai vấn đề được kết hợp trong một cam kết chính trị toàn cầu chiến lược.
Bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và các rối loạn tâm thần hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm, suy giảm chất lượng sống và tổn thất kinh tế trên toàn thế giới. WHO ước tính, các rối loạn tâm thần ảnh hưởng đến hơn 1 tỷ người, trong khi NCDs chiếm phần lớn gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Trước thực trạng này, tuyên bố nhấn mạnh yêu cầu giải quyết đồng thời, tích hợp và công bằng hai nhóm vấn đề trên.
Tuyên bố có tiêu đề “Công bằng và tích hợp: Chuyển đổi cuộc sống và sinh kế thông qua vai trò lãnh đạo và hành động đối với bệnh không lây nhiễm và thúc đẩy sức khỏe tâm thần và hạnh phúc”. Nội dung kêu gọi các quốc gia đặt con người làm trung tâm, tăng cường lồng ghép chăm sóc bệnh nhân bị bệnh không lây nhiễm và sức khỏe tâm thần vào hệ thống y tế, đặc biệt là tuyến chăm sóc ban đầu, đồng thời giảm bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Đến năm 2030, các quốc gia cam kết đạt được những mục tiêu cụ thể, bao gồm: giảm 150 triệu người hút thuốc lá, 150 triệu người bị tăng huyết áp được phát hiện và kiểm soát hiệu quả, và 150 triệu người được cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Bên cạnh đó, các quốc gia cũng cam kết:
-
Xây dựng và thực thi chính sách, luật pháp nhằm phòng chống bệnh không lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe tâm thần.
-
Bảo đảm thuốc thiết yếu, công nghệ và dịch vụ sẵn có tại tuyến y tế cơ sở.
-
Tăng cường bảo vệ tài chính để người dân không rơi vào nghèo đói do chi phí điều trị.
-
Thiết lập kế hoạch hành động quốc gia đa ngành và hệ thống giám sát, theo dõi và đánh giá hiệu quả.
Một điểm nổi bật của Tuyên bố là phạm vi bao trùm rộng, mở rộng sang các bệnh không lây nhiễm khác như bệnh gan, thận, ung thư trẻ em, bệnh hiếm; đồng thời đề cập đến các yếu tố nguy cơ mới như ô nhiễm môi trường, hóa chất độc hại và tác động tiêu cực của môi trường số đối với sức khỏe tâm thần. Việc kiểm soát quảng cáo thực phẩm không lành mạnh cho trẻ em và các sản phẩm gây hại cũng được nhấn mạnh.
WHO khẳng định, việc thực hiện Tuyên bố đòi hỏi cách tiếp cận “toàn chính phủ và toàn xã hội”, với sự tham gia của cộng đồng, thanh niên và những người có trải nghiệm sống với bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần. Liên Hợp Quốc sẽ theo dõi và báo cáo tiến độ thực hiện đến năm 2030, trong khi WHO đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật và điều phối hành động.
Tuyên bố toàn cầu này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ, biến các cam kết chính trị thành hành động thực tiễn, góp phần cải thiện sức khỏe, hạnh phúc và sinh kế của hàng triệu người trên toàn thế giới.