Dự án ‘Chuyển đổi bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và đại dương’ (COAST) giúp Việt Nam phát triển kinh tế biển

Tại hội nghị khởi động dự án vào sáng 11/12, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: Đại sứ quán Anh tại Việt Nam nhiều năm qua là đối tác quan trọng, đồng hành trong các chương trình về môi trường, khí hậu, sinh kế thích ứng và quản lý tài nguyên biển tại nhiều tỉnh, thành phố ven biển.

Theo Thứ trưởng, Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 tại Quyết định 339/QĐ-TTg đã xác định nhiệm vụ hình thành các trung tâm kinh tế biển lớn, có thương hiệu và hội nhập sâu rộng. Đến năm 2030, mục tiêu là xây dựng ngành thủy sản quy mô lớn, sản xuất hàng hóa, uy tín, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, có sức cạnh tranh cao và phát triển bền vững. Tuy nhiên,  việc đầu tư cho bảo tồn môi trường, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tài nguyên biển còn gặp nhiều khó khăn; ngành vẫn đối mặt nhiều sức ép về bảo tồn, giảm cường độ khai thác và đáp ứng các quy định quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu. Đặc biệt là các khu vực ven biển có mật độ dân số cao thường xuyên phải chống chịu xói lở, ngập lụt, nước biển dâng và suy giảm đa dạng sinh học, mà nhu cầu phát triển kinh tế, du kịch, nuôi biển, đánh bắt và dịch vụ hậu cần ngày càng tăng. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đã khẳng định: “Việc triển khai dự án COAST có ý nghĩa rất lớn, hỗ trợ Việt Nam ứng phó biến đổi khí hậu và quản lý sinh thái biển, tăng tính bền vững cho thủy sản, cải thiện đời sống người dân địa phương”

Dự án COAST là một sáng kiến quan trọng do Ban Quản lý các dự án nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) điều hành. ông Phạm Ngọc Sao, Ban Quản lý các dự án nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết dự án được triển khai với nguồn lực tài chính đáng kể lên tới 18,19 triệu bảng Anh. Dự án dự kiến sẽ được triển khai trong lộ trình 55 tháng, bắt đầu từ tháng 10/2025 và kết thúc vào tháng 3/2030. Phạm vi ảnh hưởng của dự án trải dài từ thủ đô Hà Nội đến 8 tỉnh, thành phố trọng điểm về thủy sản trên cả nước, bao gồm: Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa, Cần Thơ, Cà Mau và An Giang.

Mục tiêu chiến lược và Định hướng

Ông Sao cho biết mục tiêu cốt lõi của COAST là thiết lập một cơ chế bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái biển cũng như đa dạng sinh học ven biển. Dự án được thiết kế dựa trên các chiến lược quốc gia về kinh tế biển và biến đổi khí hậu, đồng thời hỗ trợ trực tiếp cho các nỗ lực chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU). Bên cạnh việc bảo tồn thiên nhiên, dự án còn đặc biệt chú trọng đến yếu tố con người, nhằm nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai và cải thiện sinh kế lâu dài cho các cộng đồng dân cư ven biển, nhất là những đối tượng dễ bị tổn thương trước biến động môi trường.

Với hợp phần bảo vệ nguồn lợi, dự án dự kiến hỗ trợ xây dựng hồ sơ thành lập ba khu bảo tồn biển, phục hồi hai rạn san hô suy thoái, thả rạn nhân tạo và tăng chỉ số đa dạng sinh học tại 14 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản. 7 khu bảo tồn, khu bảo vệ nguồn lợi sẽ được ứng dụng công nghệ giám sát như UAV, camera. 4 loài thủy sản biển quý hiếm được nghiên cứu sinh sản nhân tạo, 16 mô hình chuyển đổi nghề khai thác không hiệu quả sang các hoạt động bền vững hơn được xây dựng, kèm tài liệu kỹ thuật và chương trình truyền thông, tập huấn.

Với hợp phần nuôi trồng, dự án sẽ rà soát, tổ chức lại 7 vùng nuôi biển và 7 vùng nuôi tôm nước lợ theo hướng bảo đảm sức tải môi trường và áp dụng các chứng nhận bền vững; xây dựng 3 mô hình nuôi biển công nghệ cao, 23 mô hình nuôi trồng thích ứng khí hậu, giảm phát thải; triển khai thí điểm mô hình bảo hiểm nuôi trồng thủy sản biển; phát triển phần mềm ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tích hợp dữ liệu quan trắc môi trường và dịch bệnh.

Ngoài ra, dự án cũng nghiên cứu phát thải trong chăn nuôi biển và khả năng hấp thụ carbon của rong biển, đồng thời hoàn thiện tài liệu kỹ thuật về giống, quy trình nuôi và an toàn sinh học.

Các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương được hỗ trợ nâng cao năng lực, có thêm công cụ quản lý dựa trên bằng chứng. Khu vực tư nhân và các viện, trường có cơ hội tiếp cận mô hình, công nghệ và cơ chế tài chính mới cho nuôi trồng và bảo tồn biển.

Khung hỗ trợ COAST định hình mô hình quản lý ven biển mới

Ở góc độ nhà tài trợ, TS Ingrid Kelling, Giám đốc chương trình COAST Facility thuộc DAI Global UK, cho biết COAST là một sáng kiến quan trọng trong Quỹ Blue Planet Fund nhằm hỗ trợ các quốc gia giải quyết biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm đại dương. Chương trình theo đuổi 3 kết quả chính: bảo vệ hệ sinh thái và cộng đồng, nâng cao năng suất thông qua sản xuất – khai thác bền vững, và bảo đảm quyền tiếp cận công bằng của các nhóm yếu thế trong quản lý tài nguyên ven biển. Tại Việt Nam, COAST sẽ tập trung phục hồi rừng ngập mặn, cỏ biển, san hô; hỗ trợ nông nghiệp, thủy sản thích ứng khí hậu; thúc đẩy quản trị bao trùm và mở rộng cơ hội tài chính xanh.

Đại sứ cho biết đây là một trong những chương trình lớn nhất mà Anh hỗ trợ tại Việt Nam trong lĩnh vực môi trường – khí hậu. Theo ông dự án này là ví dụ rõ nét cho việc biến cam kết thành hành động. “Chúng tôi sẽ thực hiện thông qua hợp tác với các bộ, ngành ở Hà Nội và quan trọng hơn, với các tỉnh nơi thách thức được cảm nhận rõ nhất và nơi các giải pháp phải mang lại hiệu quả cho người dân”, ông nói.

Từ góc nhìn địa phương, ông Trần Văn Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, cho rằng Gia Lai nằm trong khu vực chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, điều kiện khí hậu bất lợi và thiên tai thường xuyên, làm gia tăng mức độ dễ bị tổn thương và có nguy cơ làm chậm quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Ông kỳ vọng dự án COAST sẽ giúp tỉnh hoàn thành các mục tiêu phát triển, tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, thúc đẩy sinh kế bền vững và hỗ trợ chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định.