♻️Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ nét đến nền kinh tế và đời sống xã hội, giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành một trong những ưu tiên quan trọng của quá trình phát triển bền vững. Những cam kết về trung hòa carbon và phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong chính sách, hoạt động đầu tư cũng như yêu cầu của thị trường đối với doanh nghiệp. Đối với khu vực doanh nghiệp, chuyển đổi xanh vì thế không còn chỉ là một định hướng dài hạn mà đang dần trở thành yêu cầu gắn với năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong quá trình đó, quản lý dấu chân carbon (carbon footprint) là một trong những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp nhận diện nguồn phát thải, đánh giá mức độ tác động đến khí hậu và xây dựng các giải pháp giảm phát thải phù hợp.

➡️Dấu chân carbon và ý nghĩa đối với doanh nghiệp

Dấu chân carbon có thể được hiểu là tổng lượng phát thải khí nhà kính phát sinh trực tiếp và gián tiếp từ hoạt động của một tổ chức, sản phẩm, dịch vụ hoặc một quá trình nhất định, thường được quy đổi về lượng carbon dioxide tương đương (CO₂e). Việc lượng hóa phát thải theo CO₂e cho phép doanh nghiệp có một đơn vị thống nhất để theo dõi, so sánh và đánh giá những thay đổi trong hoạt động phát thải theo thời gian.

Đối với doanh nghiệp, dấu chân carbon không chỉ phản ánh lượng phát thải từ quá trình sản xuất mà còn có thể bao gồm phát thải liên quan đến sử dụng năng lượng, vận tải, nguyên vật liệu, xử lý chất thải và nhiều hoạt động khác trong chuỗi giá trị. Vì vậy, quản lý carbon cần được tiếp cận như một nội dung gắn với toàn bộ quá trình vận hành và quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào một số nguồn phát thải trực tiếp.

Việc xác định dấu chân carbon giúp doanh nghiệp trả lời một câu hỏi căn bản: hoạt động nào đang tạo ra phần lớn lượng phát thải và doanh nghiệp có thể tác động vào đâu để giảm phát thải? Đây là cơ sở để chuyển các mục tiêu môi trường từ những cam kết mang tính định hướng thành các chương trình có thể đo lường và đánh giá.

Từ phát thải trực tiếp đến toàn bộ chuỗi giá trị

Một trong những khung tiếp cận phổ biến hiện nay là phân loại phát thải thành ba phạm vi, thường được gọi là Scope 1, Scope 2 và Scope 3.

🏭Scope 1 bao gồm các phát thải trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát, chẳng hạn như việc đốt nhiên liệu tại cơ sở sản xuất hoặc sử dụng nhiên liệu cho phương tiện thuộc doanh nghiệp.

⚡Scope 2 liên quan đến phát thải gián tiếp từ năng lượng mà doanh nghiệp mua và sử dụng, điển hình là điện năng. Mặc dù doanh nghiệp không trực tiếp phát thải tại địa điểm sử dụng điện, quá trình sản xuất năng lượng cung cấp cho doanh nghiệp vẫn có thể tạo ra khí nhà kính.

🔗 Scope 3 bao gồm các phát thải gián tiếp khác phát sinh trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp. Đây có thể là phát thải từ quá trình sản xuất nguyên vật liệu, vận chuyển, đi lại, hoạt động của nhà cung cấp, phân phối sản phẩm hoặc xử lý sản phẩm sau sử dụng.

Sự phân chia này có ý nghĩa quan trọng bởi phát thải của doanh nghiệp không nhất thiết tập trung ở những hoạt động mà doanh nghiệp trực tiếp kiểm soát. Đặc biệt đối với các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp, việc chỉ tập trung vào Scope 1 và Scope 2 có thể chưa phản ánh đầy đủ dấu chân carbon của toàn bộ hoạt động kinh doanh.

Do đó, quản lý carbon hiệu quả đòi hỏi doanh nghiệp từng bước mở rộng phạm vi đánh giá từ hoạt động nội bộ sang các mối liên kết trong chuỗi giá trị.

📊Đo lường là bước khởi đầu của quản lý carbon

Một trong những thách thức phổ biến đối với doanh nghiệp khi bắt đầu giảm phát thải là thiếu dữ liệu đầy đủ và nhất quán. Nếu không xác định được lượng điện, nhiên liệu, nguyên liệu, vận chuyển và các hoạt động liên quan, doanh nghiệp sẽ khó xác định chính xác nguồn phát thải cũng như đánh giá hiệu quả của các giải pháp giảm phát thải.

Vì vậy, quá trình quản lý carbon cần bắt đầu bằng việc xây dựng hệ thống dữ liệu phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp. Các thông tin như lượng điện tiêu thụ, nhiên liệu sử dụng, sản lượng sản xuất, quãng đường vận chuyển, nguyên vật liệu đầu vào và lượng chất thải phát sinh có thể trở thành cơ sở cho việc tính toán phát thải.

Quan trọng hơn, dữ liệu cần được thu thập một cách có hệ thống, có nguồn gốc rõ ràng và có khả năng kiểm chứng. Khi dữ liệu được cải thiện theo thời gian, doanh nghiệp có thể xây dựng đường cơ sở phát thải, xác định các nguồn phát thải trọng yếu và theo dõi xu hướng thay đổi.

Điều này giúp doanh nghiệp chuyển từ cách tiếp cận “thực hiện một số hoạt động xanh” sang quản lý phát thải dựa trên dữ liệu.

Giảm phát thải không nhất thiết bắt đầu từ những khoản đầu tư lớn

Một quan niệm phổ biến là chuyển đổi xanh đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư ngay vào các công nghệ mới hoặc các dự án có chi phí lớn. Trên thực tế, nhiều giải pháp giảm phát thải có thể bắt đầu từ việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tối ưu hóa tiêu thụ điện, giảm thất thoát năng lượng, nâng cao hiệu suất thiết bị, cải thiện quy trình sản xuất, giảm sử dụng nguyên vật liệu, tối ưu hóa logistics và hạn chế chất thải đều có thể đồng thời tạo ra lợi ích về môi trường và kinh tế.

Điểm quan trọng là doanh nghiệp cần xác định đúng những nguồn phát thải có mức đóng góp lớn nhất. Một chương trình giảm phát thải hiệu quả không nhất thiết phải bao gồm thật nhiều hoạt động, mà cần ưu tiên những giải pháp có khả năng tạo ra tác động đáng kể và phù hợp với năng lực thực tế.

Theo cách tiếp cận này, giảm carbon có thể trở thành một phần của chiến lược nâng cao hiệu quả vận hành, thay vì được xem như một khoản chi phí môi trường độc lập.

Quản lý carbon ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh

Sự thay đổi trong yêu cầu của thị trường quốc tế đang khiến vấn đề phát thải ngày càng có liên hệ trực tiếp với hoạt động kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, có thể phải cung cấp thông tin liên quan đến phát thải khí nhà kính, tiêu thụ năng lượng và các chỉ số môi trường cho khách hàng hoặc đối tác.

Bên cạnh đó, các chính sách thương mại và môi trường mới cũng đang thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn đến lượng phát thải gắn với sản phẩm và quá trình sản xuất.

Trong bối cảnh đó, khả năng đo lường và quản lý carbon có thể trở thành một yếu tố giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu của đối tác và chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc xây dựng năng lực quản lý carbon từ sớm cũng có thể giúp giảm áp lực khi các yêu cầu về môi trường ngày càng được mở rộng trong chuỗi cung ứng.

Từ quản lý carbon đến chiến lược ESG và Net Zero

Quản lý dấu chân carbon không phải là một hoạt động tách biệt khỏi chiến lược phát triển bền vững. Đây có thể là một phần quan trọng trong quá trình doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị môi trường và thực hiện các cam kết ESG.

Một chiến lược ESG có cơ sở cần dựa trên dữ liệu và khả năng theo dõi các tác động môi trường của doanh nghiệp. Trong đó, phát thải khí nhà kính là một trong những nhóm thông tin quan trọng để đánh giá hiệu quả môi trường và xây dựng mục tiêu cải thiện.

Tương tự, mục tiêu Net Zero cũng không thể chỉ được xác định bằng một tuyên bố. Doanh nghiệp cần hiểu rõ đường cơ sở phát thải, xác định các nguồn phát thải chính, xây dựng lộ trình giảm phát thải và theo dõi tiến độ theo thời gian.

Nói cách khác, đo lường carbon là nền tảng để doanh nghiệp biết mình đang ở đâu; giảm phát thải là quá trình xác định mình có thể đi đến đâu; còn Net Zero là một mục tiêu dài hạn cần được xây dựng trên cơ sở dữ liệu và lộ trình cụ thể.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thay đổi

Chuyển đổi xanh đang diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp đồng thời phải đối mặt với nhiều yêu cầu về chi phí, năng suất, thị trường và cạnh tranh. Vì vậy, việc giảm phát thải cần được tiếp cận theo hướng thực tế, phù hợp với điều kiện của từng ngành và từng doanh nghiệp.

Đối với một doanh nghiệp sản xuất, trọng tâm có thể nằm ở hiệu suất năng lượng và nguyên vật liệu. Đối với ngành dệt may, các vấn đề về năng lượng, nguyên liệu, nước và chuỗi cung ứng có thể đóng vai trò quan trọng. Trong lĩnh vực du lịch và dịch vụ, điện, nước, vận chuyển và chất thải có thể là những nguồn cần ưu tiên.

Không có một mô hình chuyển đổi xanh duy nhất áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần xác định được nguồn phát thải trọng yếu, khả năng kiểm soát, chi phí thực hiện và tác động dự kiến trước khi lựa chọn giải pháp.

Kết luận

Trong tiến trình chuyển đổi sang mô hình phát triển carbon thấp, quản lý dấu chân carbon đang trở thành một năng lực ngày càng quan trọng đối với doanh nghiệp. Việc đo lường phát thải không chỉ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn tác động môi trường từ hoạt động của mình mà còn tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tài nguyên, đáp ứng yêu cầu của thị trường và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.

Chuyển đổi xanh vì vậy không nhất thiết bắt đầu từ những thay đổi lớn. Một hệ thống dữ liệu tốt, một quy trình được tối ưu và một nguồn phát thải được xác định rõ ràng có thể là những bước đầu tiên để doanh nghiệp xây dựng lộ trình giảm phát thải phù hợp.

Quản lý dấu chân carbon không chỉ là câu chuyện về giảm CO₂. Đó còn là quá trình doanh nghiệp hiểu rõ hơn cách mình đang sử dụng tài nguyên, vận hành hoạt động sản xuất – kinh doanh và tạo ra giá trị; từ đó từng bước chuyển đổi theo hướng hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.