Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, thị trường các-bon đang nổi lên như một công cụ chiến lược, không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn mở ra nguồn lực tài chính xanh quy mô lớn cho quá trình chuyển dịch kinh tế theo hướng bền vững.

💰 Công cụ huy động tài chính xanh hiệu quả

Thị trường các-bon được đánh giá là một trong những kênh huy động nguồn lực hiệu quả nhất hiện nay để hỗ trợ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Các phân tích cho thấy, nếu được triển khai hiệu quả:

🔹 Thị trường các-bon trong nước có thể giúp Việt Nam tiết kiệm hàng trăm triệu USD chi phí đầu tư để đạt mục tiêu giảm phát thải.
🔹 Thị trường các-bon quốc tế mở ra khả năng huy động thêm nguồn vốn lớn, phục vụ cho chuyển dịch năng lượng, đổi mới công nghệ và các giải pháp giảm phát thải dài hạn.

Trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư cho giảm phát thải và tăng trưởng xanh ngày càng gia tăng, thị trường các-bon trở thành đòn bẩy tài chính quan trọng, góp phần chia sẻ gánh nặng với khu vực công.

🧭 Lộ trình tham gia thị trường các-bon tại Việt Nam

Việt Nam đang tiếp cận thị trường các-bon theo lộ trình từng bước, có kiểm soát, nhằm bảo đảm tính ổn định và phù hợp với điều kiện trong nước.

🔧 Giai đoạn thí điểm

Đối tượng tham gia chính là các doanh nghiệp thuộc các ngành phát thải lớn như: nhệt điện, xi măng….

• 

Đây là nhóm vừa có nghĩa vụ tuân thủ hạn ngạch phát thải, vừa có động lực trực tiếp tham gia giao dịch trên thị trường các-bon.

🌱 Mở rộng cơ hội cho các chủ thể khác

Ngoài thị trường tuân thủ, các tổ chức và doanh nghiệp có thể tham gia thông qua:

• Phát triển dự án giảm phát thải hoặc hấp thụ các-bon

• Tạo ra tín chỉ các-bon cung ứng cho thị trường trong nước và quốc tế

• Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về đo đạc – báo cáo – thẩm tra (MRV)

Người dân thường tham gia gián tiếp thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp, chủ rừng hoặc các dự án trong lĩnh vực:
🌳 Lâm nghiệp
🌾 Nông nghiệp
☀️ Năng lượng tái tạo
♻️ Quản lý chất thải

Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả tham gia thị trường.

⚙️ Thách thức: Kỹ thuật, thể chế và chiến lược

Thực tiễn triển khai cho thấy, khó khăn lớn nhất khi tham gia thị trường các-bon không chỉ nằm ở chi phí, mà chủ yếu đến từ:

📊 Năng lực kỹ thuật và MRV

Việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) đòi hỏi:

• Dữ liệu phát thải minh bạch, chính xác, nhất quán

• Nhân sự am hiểu về khí nhà kính và đặc thù phát thải của từng lĩnh vực

• Khả năng đáp ứng đồng thời yêu cầu trong nước và tiêu chuẩn quốc tế

Đây vẫn là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp hiện nay.

📜 Khung pháp lý đang hoàn thiện

Các quy định về giảm phát thải và thị trường các-bon tại Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện, liên tục cập nhật. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc:

• Xây dựng chiến lược dài hạn

• Đánh giá đầy đủ quyền lợi, nghĩa vụ và rủi ro

• Ra quyết định đầu tư công nghệ và tài chính

🎯 Định hướng cho doanh nghiệp trong giai đoạn thí điểm

Để tham gia hiệu quả thị trường các-bon, doanh nghiệp cần:

✅ Nâng cao hiểu biết về cơ chế vận hành và nghĩa vụ tuân thủ
✅ Tăng cường năng lực kiểm kê khí nhà kính và hệ thống MRV
✅ Chủ động rà soát các cơ hội giảm phát thải trong nội bộ
✅ Lựa chọn lộ trình và công nghệ phù hợp với năng lực tài chính
✅ Tìm kiếm sớm các nguồn hỗ trợ kỹ thuật và tài chính xanh

Thị trường các-bon không chỉ là công cụ tuân thủ, mà còn là cơ hội chiến lược để doanh nghiệp đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập vào nền kinh tế xanh toàn cầu.